Het echtscheidingsconvenant: wat staat erin?

Het document waarin alle afspraken over de scheiding worden vastgelegd

Het echtscheidingsconvenant is het schriftelijke document waarin alle afspraken staan die jullie tijdens de mediation hebben gemaakt. Het vormt samen met het eventuele ouderschapsplan de basis voor het verzoek tot echtscheiding bij de rechtbank, en is achteraf het document waarnaar je teruggrijpt als er onduidelijkheid ontstaat over wat precies is afgesproken.

Omdat het convenant zulke belangrijke, vaak langdurige gevolgen heeft, is zorgvuldigheid bij het opstellen ervan cruciaal. Mediation Rivierenland stelt het convenant samen met jullie op, in begrijpelijke taal en afgestemd op jullie specifieke situatie. In dit artikel lees je niet alleen wat er standaard in staat, maar ook wat de juridische status ervan is, wat er gebeurt als het niet wordt nagekomen, en welke fiscale en notariële zaken erbij komen kijken.

In het kort:

• Het convenant legt alle financiële en praktische afspraken van de scheiding vast
• Het is een wettelijk bindend document, ondertekend door beide partners
• Eenmaal via de rechtbank verwerkt, heeft het convenant een uitvoerbare titel, net als een vonnis
• Standaardonderdelen zijn verdeling van vermogen, woning, pensioen en alimentatie
• Bij niet-nakoming zijn er duidelijke, stapsgewijze mogelijkheden om naleving af te dwingen
• Bij minderjarige kinderen komt daar het ouderschapsplan bij

Wat is het verschil met het ouderschapsplan?

Het echtscheidingsconvenant gaat over de afwikkeling tussen de partners onderling: de verdeling van vermogen, de woning, pensioen en eventueel partneralimentatie. Het ouderschapsplan is een apart, wettelijk verplicht document dat specifiek gaat over de kinderen: de zorgverdeling, communicatie tussen ouders en kinderalimentatie. Bij een scheiding met kinderen worden beide documenten samen ingediend bij de rechtbank.

Wat staat er standaard in een echtscheidingsconvenant?

Hoewel elk convenant maatwerk is, keren een aantal onderwerpen vrijwel altijd terug:

• Verdeling van de inboedel en gezamenlijke bezittingen
• Afspraken over de gezamenlijke woning: verkoop, of overname door één van de partners
• Verdeling of verrekening van spaargeld, beleggingen en eventuele schulden
• Verdeling van pensioenaanspraken die tijdens het huwelijk zijn opgebouwd
• Afspraken over eventuele partneralimentatie, inclusief hoogte en duur
• Praktische zaken zoals verzekeringen, belastingaangifte en administratie

Is een echtscheidingsconvenant wettelijk verplicht?

Strikt juridisch gezien schrijft de wet niet in elke situatie een convenant voor, zoals dat bij het ouderschapsplan wel het geval is. In de praktijk vraagt de rechtbank echter altijd om een schriftelijke, door beide partners ondertekende regeling van de gemaakte afspraken bij een gezamenlijk verzoek tot echtscheiding. Zonder convenant ontbreekt het bewijs dat jullie het samen eens zijn over de afwikkeling, wat de behandeling van het verzoek vrijwel altijd vertraagt of onmogelijk maakt. In de praktijk is het convenant dus, ook al staat dit niet letterlijk zo in de wet, een vast onderdeel van vrijwel elke scheiding.

De juridische status: een uitvoerbare titel

Een belangrijk, en vaak onderschat, aspect van het convenant is de juridische kracht die het krijgt zodra het via de rechtbank is verwerkt. Wordt het convenant, zoals gebruikelijk, als bijlage bij de scheidingsbeschikking opgenomen, dan krijgt het daarmee een zogeheten uitvoerbare titel: de afspraken zijn dan net zo afdwingbaar als een rechterlijk vonnis, zonder dat daarvoor een aparte rechtszaak nodig is. Dit is precies de reden waarom zorgvuldige, concrete formuleringen in het convenant zo belangrijk zijn, vage of onvolledige afspraken zijn immers moeilijk af te dwingen, ook al staan ze op papier.

Waarom precisie in het convenant zo belangrijk is

Een convenant dat te vaag of onvolledig is, kan later tot discussie leiden — bijvoorbeeld wanneer niet duidelijk is vastgelegd wie welke lening overneemt, of hoe de overwaarde van de woning precies wordt verdeeld. De mediator besteedt daarom bewust tijd aan het concreet en volledig formuleren van elke afspraak, zodat het convenant ook jaren later nog duidelijkheid biedt.

Waar nodig wordt gebruikgemaakt van objectieve gegevens, zoals een taxatierapport van de woning of een pensioenoverzicht, zodat afspraken op feiten zijn gebaseerd in plaats van op schattingen. Een voorbeeld van het verschil: de afspraak ‘de overwaarde wordt eerlijk verdeeld’ biedt weinig houvast, terwijl ‘de overwaarde, vastgesteld op basis van het taxatierapport van [datum] ter waarde van € X, wordt bij helfte verdeeld, uit te keren binnen vier weken na de overdracht’ precies vastlegt wat er gebeurt, wanneer, en op basis waarvan.

Wat gebeurt er als het convenant niet wordt nagekomen?

Omdat het convenant, eenmaal via de rechtbank verwerkt, een uitvoerbare titel heeft, kan nakoming in beginsel worden afgedwongen zonder dat daarvoor eerst een nieuwe rechtszaak nodig is. Betaalt bijvoorbeeld de ene ex-partner de afgesproken alimentatie niet, dan kan een deurwaarder op basis van het convenant al tot invordering overgaan, desnoods via loonbeslag.

In de praktijk is de eerste stap bij niet-nakoming vaak minder formeel: het probleem rechtstreeks bespreken, of hernieuwd overleg via de mediator zoeken om te achterhalen waarom een afspraak niet wordt nagekomen, soms ligt hier een praktisch probleem aan ten grondslag dat in onderling overleg op te lossen is. Pas wanneer dat niet tot een oplossing leidt, is de formele weg via een deurwaarder of de rechter aan de orde.

Kan het convenant na ondertekening nog worden aangepast?

Ja, in beperkte mate, en alleen in onderling overleg. Sommige afspraken, zoals partneralimentatie, zijn naar hun aard al bedoeld om aangepast te kunnen worden bij een aanmerkelijke wijziging van omstandigheden, bijvoorbeeld inkomensverlies, hertrouwen of het einde van de wettelijke alimentatietermijn. Voor dit soort structurele wijzigingen wordt een aanvullende, door beide partners ondertekende afspraak vastgelegd.

Voor onderdelen die naar hun aard eenmalig zijn afgewikkeld, zoals de verdeling van de inboedel, ligt aanpassing achteraf minder voor de hand, deze afspraken zijn in de regel definitief zodra ze zijn uitgevoerd.

Belastingaangifte en fiscale afspraken

Praktische fiscale afspraken horen standaard thuis in het convenant. Denk aan de vraag wie de laatste gezamenlijke belastingaangifte verzorgt (of dat jullie dit samen doen), hoe een eventuele teruggave of naheffing wordt verdeeld, en welke fiscale gevolgen de scheiding heeft voor bijvoorbeeld de eigenwoningregeling of de toeslagen. Voor het jaar van de scheiding zelf kunnen jullie in veel gevallen nog kiezen voor fiscaal partnerschap gedurende het hele kalenderjaar, wat soms fiscaal voordelig is, de mediator kan hierop wijzen, al blijft de definitieve fiscale afhandeling aan de Belastingdienst.

Is een notaris nodig naast het convenant?

Bij verdeling van een eigen woning is voor de daadwerkelijke overdracht van het aandeel in de woning een notariële akte nodig, de zogeheten akte van verdeling. Het convenant legt vast wát er is afgesproken over de woning (bijvoorbeeld dat partner A het aandeel van partner B overneemt tegen een bepaald bedrag), maar de juridische eigendomsoverdracht zelf verloopt via de notaris, op basis van die afspraak. De mediator geeft aan wanneer dit voor jullie situatie van toepassing is en welke gegevens de notaris hiervoor nodig heeft.

Vertrouwelijkheid van het convenant

Het convenant is een document tussen jullie beiden en wordt vertrouwelijk behandeld door de rechtbank in het kader van de scheidingsprocedure. Het wordt niet openbaar gemaakt en is, buiten jullie beiden, de rechtbank en eventueel betrokken instanties, niet zomaar voor derden toegankelijk.

Van conceptversie tot ondertekening

Na elk mediationgesprek werkt de mediator de gemaakte afspraken uit in een conceptversie van het convenant. Jullie krijgen dit concept om rustig thuis door te lezen, zodat er ruimte is voor vragen of kleine aanpassingen. Pas wanneer beide partners volledig achter de inhoud staan, wordt het convenant definitief ondertekend en samen met het verzoekschrift ingediend bij de rechtbank.

Vrijblijvend kennismaken met Mediation Rivierenland

Benieuwd wat Mediation Rivierenland voor jullie kan betekenen? Op de pagina Mediation Rivierenland – kort en bondig lees je in het kort wie we zijn, wat mediation kost en hoe je vrijblijvend kennis kunt maken. Bellen kan ook direct: 06-57206964, of mail naar info@mediationrivierenland.nl.

Veelgestelde vragen