Pensioen verdelen bij scheiding

Een vaak onderschat, maar financieel belangrijk onderdeel van de scheiding

Pensioen is voor veel mensen het grootste vermogen waar ze nog niet bij kunnen, en wordt daardoor bij een scheiding regelmatig over het hoofd gezien. Toch heeft de verdeling van pensioenaanspraken die tijdens het huwelijk zijn opgebouwd, grote gevolgen voor je financiële situatie na je pensionering. Zorgvuldige afspraken hierover horen dan ook standaard in het echtscheidingsconvenant thuis.

Bij mediation wordt de pensioensituatie van beide partners in kaart gebracht, zodat jullie een weloverwogen keuze kunnen maken over hoe je dit onderdeel afwikkelt. Verderop in dit artikel rekenen we een concreet voorbeeld van verevening door, en lees je ook over een belangrijke wetswijziging die de pensioenverdeling bij scheiding op termijn gaat veranderen.

In het kort:

• Ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt in beginsel verevend
• Verevening is nog altijd de wettelijke hoofdregel, maar conversie wordt in de praktijk steeds vaker gekozen
• Verevening geeft de ex-partner recht op de helft van het tijdens het huwelijk opgebouwde pensioen
• Conversie zet dit aandeel om in een eigen, zelfstandig pensioenrecht, los van het leven van de ex-partner
• Melding bij de pensioenuitvoerder moet binnen twee jaar na de scheiding gebeuren
• Door het nieuwe pensioenstelsel wordt de pensioenverdeling bij scheiding op termijn wettelijk gewijzigd

Verevening: de huidige wettelijke hoofdregel

De wet gaat op dit moment nog standaard uit van verevening van het ouderdomspensioen: het pensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt bij het bereiken van de pensioenleeftijd van de ene partner voor de helft uitgekeerd aan de andere partner, rechtstreeks door de pensioenuitvoerder. Dit gebeurt levenslang, zolang beide ex-partners in leven zijn, en staat los van eventuele partneralimentatie.

Verevening geldt automatisch als jullie geen andere keuze maken, tenzij jullie in het convenant uitdrukkelijk voor conversie of een andere verhouding kiezen. Belangrijk is dat alleen het pensioen dat is opgebouwd tijdens het huwelijk voor verdeling in aanmerking komt — pensioen van vóór het huwelijk of na de scheiding blijft buiten beschouwing.

Rekenvoorbeeld: verevening in cijfers

Stel: Peter heeft in totaal 30 dienstjaren pensioen opgebouwd bij zijn pensioenfonds. Daarvan vielen 18 jaar binnen zijn huwelijk met Marieke. Bij het bereiken van de pensioenleeftijd bedraagt zijn opgebouwde ouderdomspensioen € 1.800 bruto per maand.

• Huwelijkse periode ten opzichte van de totale opbouwperiode: 18 / 30 = 60%
• Te verevenen deel van het pensioen: 60% x € 1.800 = € 1.080 per maand
• Aandeel van Marieke (helft van het te verevenen deel): € 1.080 / 2 = € 540 per maand
• Wat Peter zelf overhoudt: € 1.800 – € 540 = € 1.260 per maand

Waarom dit een vereenvoudigd voorbeeld is

Dit voorbeeld laat de kernberekening zien, maar in de praktijk kan de opbouw van pensioen door de jaren heen ongelijkmatig zijn geweest (bijvoorbeeld door loonstijgingen, parttime werk, of overstappen van werkgever), waardoor pensioenuitvoerders vaak een preciezere, actuariële berekening maken in plaats van een simpele verhouding van dienstjaren. De pensioenuitvoerder berekent dit exact op basis van de eigen pensioenregeling en verstrekt hiervan een gespecificeerd overzicht.

Conversie: een zelfstandig pensioenrecht, steeds vaker gekozen

Een alternatief voor verevening is conversie. Hierbij wordt het aandeel van de ex-partner omgezet in een eigen, zelfstandig pensioenrecht, dat niet langer afhankelijk is van het leven van de andere partner. In het voorbeeld hierboven zou Marieke's aandeel van € 540 per maand dan worden omgezet in een eigen pensioenaanspraak op haar eigen naam. Dit betekent dat zij dit bedrag ontvangt op haar eigen pensioendatum, ongeacht of Peter dan nog leeft — en zij kan zelf bepalen wanneer zij dit pensioen laat ingaan, ook als dat een ander moment is dan wanneer Peter met pensioen gaat.

Hoewel verevening nog steeds de wettelijke hoofdregel is, kiezen ex-partners er in de praktijk tegenwoordig steeds vaker bewust voor om hiervan af te wijken en conversie af te spreken. Dit sluit aan bij de wens om na de scheiding financieel zo onafhankelijk mogelijk van elkaar te worden, zonder een levenslange onderlinge koppeling via het pensioen. De omzetting zelf gebeurt door de pensioenuitvoerder aan de hand van actuariële grondslagen (rekening houdend met onder meer de rentestand en de resterende looptijd tot pensionering), en resulteert in een eigen pensioenkapitaal voor de ontvangende partner. Omdat conversie niet de wettelijke hoofdregel is, moet dit wel expliciet worden afgesproken en aan de pensioenuitvoerder worden doorgegeven.

De meldingstermijn van twee jaar

Een cruciaal, en vaak onbekend, gegeven: verdeling van pensioen (of dit nu via verevening of conversie gebeurt) moet binnen twee jaar na de datum van de scheiding worden gemeld bij de betreffende pensioenuitvoerder(s), met behulp van een standaardformulier. Gebeurt dit niet binnen deze termijn, dan vervalt het recht op automatische, rechtstreekse uitbetaling door de pensioenuitvoerder — de ex-partner moet het bedrag dan zelf bij de andere partner claimen, wat aanzienlijk lastiger is. Mediation Rivierenland wijst hier nadrukkelijk op en zorgt dat deze melding tijdig plaatsvindt.

Nabestaandenpensioen: het verschil tussen opbouwbasis en risicobasis

Naast het ouderdomspensioen kan er ook een nabestaandenpensioen (ook wel partnerpensioen genoemd) zijn opgebouwd: een uitkering die de partner ontvangt bij overlijden van de pensioengerechtigde. Bij scheiding ontstaat vaak een zogeheten bijzonder nabestaandenpensioen voor de ex-partner, gebaseerd op de tijdens het huwelijk opgebouwde periode.

Hierbij is één technisch detail doorslaggevend: is het nabestaandenpensioen opgebouwd op opbouwbasis, dan houdt de ex-partner hier altijd recht op, ook lang na de scheiding. Is het echter opgebouwd op risicobasis (waarbij alleen een uitkering volgt bij overlijden tijdens het dienstverband, zonder dat er een apart opgebouwd kapitaal achter zit), dan vervalt het recht op bijzonder nabestaandenpensioen bij de scheiding volledig. Kies je voor conversie van het ouderdomspensioen, dan is dit overigens een extra aandachtspunt: bij conversie vervalt in beginsel het recht op het afgestane deel van het nabestaandenpensioen, omdat er definitief afstand van wordt gedaan. Welke variant van toepassing is en wat dit voor jullie situatie betekent, is precies het soort detail waar de mediator bewust naar vraagt.

Wat verandert er door het nieuwe pensioenstelsel?

Door de invoering van het nieuwe pensioenstelsel (de Wet toekomst pensioenen) wijzigen ook de regels voor pensioenverdeling bij scheiding. De belangrijkste verandering: conversie wordt dan de nieuwe wettelijke hoofdregel in plaats van verevening. Ex-partners krijgen dan in beginsel automatisch een eigen, zelfstandige aanspraak op ouderdomspensioen, samengesteld uit de helft van het tijdens het huwelijk opgebouwde ouderdomspensioen én het eventuele opgebouwde partnerpensioen. Ook wordt de melding aan de pensioenuitvoerder dan voortaan automatisch geregeld via de Basisregistratie Personen (BRP), in plaats van dat ex-partners dit zelf actief moeten melden.

Deze wetswijziging is al langer aangekondigd en heeft in het verleden vertraging opgelopen, dus de exacte ingangsdatum kan nog verschuiven. Zolang de nieuwe wet nog niet is ingegaan, blijft verevening de wettelijke hoofdregel, al zien we dat steeds meer ex-partners nu al bewust voor conversie kiezen, vooruitlopend op deze verwachte koerswijziging. Mediation Rivierenland houdt deze wetswijziging nauwlettend in de gaten en informeert jullie over de regels die op het moment van jullie scheiding daadwerkelijk van toepassing zijn.

Wat als er geen of weinig pensioen is opgebouwd?

Niet iedereen heeft evenveel pensioen opgebouwd, bijvoorbeeld door parttime werk, een eigen onderneming zonder pensioenregeling, of een periode van zorg voor de kinderen. Dit verschil kan reden zijn om, naast de standaardverdeling, ook te kijken naar andere compenserende afspraken, zoals een aanvullende regeling in het kader van de algehele vermogensverdeling.

Vrijblijvend kennismaken met Mediation Rivierenland

Benieuwd wat Mediation Rivierenland voor jullie kan betekenen? Op de pagina Mediation Rivierenland – kort en bondig lees je in het kort wie we zijn, wat mediation kost en hoe je vrijblijvend kennis kunt maken. Bellen kan ook direct: 06-57206964, of mail naar info@mediationrivierenland.nl.

Veelgestelde vragen