Het ouderschapsplan: wat moet erin staan?

Verplicht bij minderjarige kinderen, en de basis voor rust na de scheiding

Sinds 2009 zijn ouders die uit elkaar gaan en samen minderjarige kinderen hebben, wettelijk verplicht om een ouderschapsplan op te stellen. Zonder dit document spreekt de rechtbank in de regel geen echtscheiding uit. Het ouderschapsplan is dus geen formaliteit, maar de basis waarop jullie de komende jaren als ouders samenwerken.

Bij Mediation Rivierenland stellen we het ouderschapsplan op maat op: geen kant-en-klaar model, maar afspraken die aansluiten bij jullie gezin, de leeftijd van de kinderen en jullie onderlinge situatie. In dit artikel lees je precies wat er wettelijk in moet staan, wat er gebeurt als je zonder plan een scheiding aanvraagt, hoe kinderalimentatie hierin een plek krijgt, en wat je kunt doen als het plan later niet wordt nagekomen.

In het kort:

• Verplicht voor gehuwde, geregistreerde én samenwonende ouders met minderjarige kinderen
• Moet minimaal ingaan op zorgverdeling, informatie-uitwisseling en kosten van de kinderen
• Kinderen worden, passend bij hun leeftijd, betrokken bij het opstellen ervan
• Zonder geldig ouderschapsplan kan de rechter het scheidingsverzoek afwijzen
• Het plan kan later in overleg worden aangepast als de situatie verandert
• Bij niet-nakoming is er altijd een route naar herstel, via overleg, hernieuwde mediation of de rechter

Voor wie is een ouderschapsplan verplicht?

De verplichting geldt voor alle ouders met gezamenlijk gezag over minderjarige kinderen die uit elkaar gaan: getrouwde stellen, geregistreerd partners én ongehuwd samenwonende ouders. Dit laatste wordt nog weleens over het hoofd gezien, ook als jullie nooit getrouwd zijn geweest, geldt de verplichting zodra er sprake is van gezamenlijk gezag over de kinderen. Alleen wanneer één ouder geen gezag heeft, vervalt de wettelijke plicht, al blijft een plan ook dan sterk aan te raden voor de duidelijkheid richting de kinderen en beide huishoudens.

Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap toetst de rechtbank het ouderschapsplan voordat de scheiding wordt uitgesproken. De rechter kijkt hierbij niet alleen of er een plan is, maar ook of het de wettelijk verplichte onderdelen bevat en of beide ouders het document hebben ondertekend.

Wat gebeurt er als je zonder ouderschapsplan een scheiding aanvraagt?

Dien je een verzoek tot echtscheiding in zonder ouderschapsplan, dan zal de rechtbank in de meeste gevallen het verzoek niet in behandeling nemen, of vragen om alsnog een plan aan te leveren voordat de zaak verder wordt behandeld. Alleen in uitzonderingsgevallen, wanneer goed gemotiveerd is waarom het opstellen van een ouderschapsplan redelijkerwijs niet mogelijk was, bijvoorbeeld omdat de andere ouder structureel iedere medewerking weigert, kan de rechter hiervan afwijken. Dit is echter de uitzondering, niet de regel, en de lat hiervoor ligt hoog.

Dit is precies de reden waarom bij mediation het ouderschapsplan altijd wordt opgesteld vóórdat het verzoekschrift wordt ingediend: zo voorkom je vertraging bij de rechtbank en weet je vooraf zeker dat de scheiding zonder complicaties kan worden uitgesproken.

Wat moet er minimaal in staan?

De wet schrijft drie hoofdonderwerpen voor die in ieder ouderschapsplan aan bod moeten komen:

• De verdeling van zorg- en opvoedingstaken (de zorg- of omgangsregeling)
• De wijze waarop ouders elkaar informeren en raadplegen over belangrijke beslissingen
• De kosten van verzorging en opvoeding van de kinderen (kinderalimentatie)

Praktische afspraken die vaak worden toegevoegd

Naast de wettelijk verplichte onderdelen vullen de meeste ouders het plan aan met concrete, praktische afspraken. Denk aan de verdeling van vakanties en feestdagen, afspraken over school- en sportkeuzes, hoe verjaardagen worden gevierd, wie welke administratie regelt, en steeds vaker ook afspraken over het gebruik van social media en telefoons rondom de kinderen. Ook praktische zaken als het doorgeven van een nieuw telefoonnummer, het uitwisselen van noodcontacten, en hoe om te gaan met een eventuele nieuwe partner van een van de ouders, worden in een goed doordacht plan vaak al meegenomen, juist om latere discussie te voorkomen.

Kinderalimentatie en het ouderschapsplan

Kinderalimentatie is een van de drie wettelijk verplichte onderdelen van het ouderschapsplan, maar wordt in de praktijk vaak apart uitgewerkt als bijlage bij het plan, met een onderbouwde berekening. Dat is geen toeval: de berekening van kinderalimentatie is een cijfermatig proces op basis van de behoefte van de kinderen en de draagkracht van beide ouders, en verdient daarom een eigen, herleidbare onderbouwing los van de meer beschrijvende afspraken in het plan zelf. Op onze pagina over kinderalimentatie berekenen lees je precies hoe deze berekening tot stand komt.

Het ouderschapsplan en de alimentatieberekening horen inhoudelijk wel bij elkaar: de gekozen zorgregeling heeft namelijk direct invloed op de hoogte van de kinderalimentatie via de zogeheten zorgkorting. Daarom worden beide onderdelen tijdens mediation in samenhang besproken, niet los van elkaar.

Hoe de kinderen worden betrokken

De wet vraagt om te beschrijven hoe de kinderen zijn betrokken bij het opstellen van het plan. Bij jonge kinderen gebeurt dit vaak indirect, via de observaties en input van de ouders zelf. Bij oudere kinderen en pubers kan de mediator, in overleg met beide ouders, een apart gesprek voeren om hun wensen rechtstreeks op te halen.

Vanaf 16 jaar hebben kinderen formeel hoorrecht bij de rechtbank. Hun mening is dan niet doorslaggevend, maar weegt wel nadrukkelijk mee in de uiteindelijke beoordeling. Voor jongere kinderen bestaat dit formele hoorrecht niet, maar de wetgever verwacht wel dat hun perspectief op passende wijze wordt meegenomen, vandaar dat de wijze van betrokkenheid expliciet in het plan beschreven moet worden, ongeacht de leeftijd.

Wat als jullie het niet overal eens worden?

Het is heel normaal dat ouders niet over elk punt meteen dezelfde mening hebben, bijvoorbeeld over de verdeling van de zorgweken. De mediator helpt dan om verschillende scenario's te verkennen en te toetsen wat werkbaar is, ook praktisch gezien met werk, reisafstand en schoolroosters. Zie ook onze pagina over co-ouderschap voor meer over de verschillende vormen van zorgverdeling.

Het ouderschapsplan aanpassen naarmate de kinderen ouder worden

Het ouderschapsplan is geen document dat voor altijd vaststaat. Naarmate kinderen ouder worden veranderen hun behoeften vanzelf: een schema dat perfect werkte voor een kleuter, past vaak niet meer bij een puber met sport, bijbaantjes en een eigen sociaal leven. Ook andere veranderingen, een verhuizing, een nieuwe baan met andere werktijden, of een nieuwe relatie van een van de ouders, kunnen aanleiding zijn om de afspraken te herzien.

Zolang beide ouders het eens zijn, kan het plan in onderling overleg worden aangepast zonder tussenkomst van de rechter; een nieuwe, ondertekende versie volstaat dan. Komen jullie er samen niet uit, dan kan hernieuwde mediation helpen om weer tot overeenstemming te komen. Pas als ook dat niet lukt, is een gang naar de rechter nodig om een wijziging af te dwingen.

Wat als het ouderschapsplan niet wordt nagekomen?

Een ondertekend ouderschapsplan is een rechtsgeldig document, en het uitgangspunt is dat beide ouders zich eraan houden. Toch komt het voor dat afspraken in de praktijk niet worden nagekomen, bijvoorbeeld wanneer een ouder structureel te laat is met ophalen, informatie over school niet deelt, of zich niet aan de afgesproken zorgregeling houdt.

De eerste stap is meestal om dit rechtstreeks te bespreken: vaak ligt er een praktisch probleem aan ten grondslag dat oplosbaar is. Lukt dat niet, dan kan hernieuwde mediation helpen om de afspraken te verhelderen of, waar nodig, bij te stellen naar een regeling die voor beide ouders werkbaarder is. Blijft nakoming structureel uit, dan kan in laatste instantie de rechter worden gevraagd om naleving af te dwingen, eventueel met een dwangsom als extra drukmiddel.

Vrijblijvend kennismaken met Mediation Rivierenland

Benieuwd wat Mediation Rivierenland voor jullie kan betekenen? Op de pagina Mediation Rivierenland – kort en bondig lees je in het kort wie we zijn, wat mediation kost en hoe je vrijblijvend kennis kunt maken. Bellen kan ook direct: 06-57206964, of mail naar info@mediationrivierenland.nl.

Veelgestelde vragen