Scheiden van tafel en bed: het verschil met scheiden

Een alternatief voor een gewone echtscheiding, met eigen voor- en nadelen

Naast de reguliere echtscheiding bestaat er een minder bekende, maar wettelijk erkende variant: scheiding van tafel en bed. Hierbij blijft het huwelijk formeel bestaan, terwijl jullie wel afspraken maken over het uit elkaar gaan, vergelijkbaar met een echtscheidingsconvenant. Voor sommige stellen is dit bewust de voorkeursroute, bijvoorbeeld om principiële, religieuze of financiële redenen.

Dit artikel legt uit wat scheiding van tafel en bed precies inhoudt, wat de gevolgen zijn, en beschrijft de procedure stap voor stap: van het verzoekschrift tot de inschrijving in het huwelijksgoederenregister, en van een eventuele verzoening tot de latere omzetting in een volledige echtscheiding.

In het kort:

• Bij scheiding van tafel en bed blijft het huwelijk juridisch bestaan
• De scheiding wordt ingeschreven in het huwelijksgoederenregister bij de rechtbank, niet bij de gemeente
• Jullie maken wel afspraken over vermogen, woning en eventueel alimentatie
• Erfrecht en nabestaandenpensioen werken anders dan bij een gewone scheiding
• Later alsnog omzetten naar een volledige echtscheiding is mogelijk, met of zonder wachttermijn
• De procedure bij de rechtbank verloopt grotendeels hetzelfde als bij een gewone scheiding

Wat houdt scheiding van tafel en bed in?

Bij scheiding van tafel en bed vraag je de rechter niet om het huwelijk te ontbinden, maar om vast te stellen dat jullie niet langer als gehuwden samenleven. Het huwelijk zelf blijft dus formeel bestaan. Wel wordt de gemeenschap van goederen (indien van toepassing) ontbonden en verdeeld, net als bij een gewone scheiding: jullie verdelen bezittingen, spaargeld en schulden alsof jullie daadwerkelijk scheiden.

Een paar juridische gevolgen wijken echter wél af van een gewone scheiding. Zo eindigt, anders dan veel mensen denken, het wederzijdse erfrecht na een scheiding van tafel en bed: jullie erven niet langer automatisch van elkaar, tenzij je dit uitdrukkelijk via een testament opnieuw regelt. Ook het ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt op dezelfde manier verdeeld als bij een gewone scheiding. Het nabestaandenpensioen blijft daarentegen ongewijzigd in stand, juist omdat het huwelijk officieel voortduurt.

Waarom kiezen mensen hiervoor?

Er zijn verschillende redenen waarom stellen bewust voor deze route kiezen in plaats van een volledige echtscheiding:

• Religieuze of levensbeschouwelijke bezwaren tegen een officiële echtscheiding
• Behoud van het huwelijk als formaliteit, bijvoorbeeld bij twijfel of de scheiding definitief moet zijn
• Fiscale overwegingen, bijvoorbeeld rond partnerschap voor de belastingdienst tijdens een overgangsperiode
• De wens om de mogelijkheid tot verzoening formeel open te houden, zonder opnieuw te hoeven trouwen

Hoe verloopt de procedure? Stap voor stap

De procedure voor scheiding van tafel en bed lijkt sterk op die van een gewone echtscheiding, maar kent een aantal eigen, belangrijke stappen. Hieronder lopen we het volledige traject na.

Stap 1: het verzoekschrift bij de rechtbank

Net als bij een gewone scheiding wordt een verzoekschrift ingediend bij de rechtbank, vergezeld van een convenant en, bij minderjarige kinderen, een ouderschapsplan. Zijn beide partners het eens, dan kan dit als gezamenlijk verzoek worden ingediend, waarbij een MfN-registermediator met familierechtelijke aantekening het verzoekschrift namens beide partners kan opstellen en indienen, zonder dat een advocaat nodig is.

Stap 2: de beschikking van de rechtbank

De rechtbank beoordeelt het verzoek op dezelfde wijze als bij een gewone echtscheiding: zijn alle wettelijk verplichte onderdelen aanwezig, waaronder bij kinderen het ouderschapsplan? Is dat het geval, dan spreekt de rechter de scheiding van tafel en bed uit in een beschikking. Deze beschikking wordt pas definitief (onherroepelijk) nadat de wettelijke beroepstermijn is verstreken zonder dat een van beide partners in beroep is gegaan.

Stap 3: inschrijving in het huwelijksgoederenregister

Dit is het punt waarop scheiding van tafel en bed wezenlijk afwijkt van een gewone scheiding. Een reguliere echtscheiding wordt ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand bij de gemeente. Scheiding van tafel en bed wordt echter ingeschreven in het huwelijksgoederenregister bij de griffie van de rechtbank — juist omdat het huwelijk zelf blijft voortbestaan en er dus niets aan de burgerlijke stand verandert.

Deze inschrijving moet gebeuren binnen zes maanden nadat de beschikking onherroepelijk is geworden. Gebeurt dit niet op tijd, dan vervalt de beschikking en moet de hele procedure opnieuw worden doorlopen. Dit is een detail dat nogal eens over het hoofd wordt gezien, en waar de mediator daarom nadrukkelijk op let.

Stap 4: wat verandert er direct na inschrijving?

Vanaf het moment van inschrijving zijn jullie financieel officieel uit elkaar: de gemeenschap van goederen is ontbonden, en jullie zijn niet langer elkaars fiscaal partner of toeslagpartner bij de Belastingdienst. Praktisch verandert er dus veel, terwijl juridisch gezien het huwelijk als instituut intact blijft, met als belangrijkste overgebleven gevolgen dat hertrouwen niet mogelijk is en dat, zoals hierboven beschreven, het nabestaandenpensioen ongewijzigd blijft bestaan.

Einde van de scheiding van tafel en bed door verzoening

Een scheiding van tafel en bed hoeft niet definitief te zijn. Verzoenen jullie je tijdens deze periode, dan kan de scheiding van tafel en bed ongedaan worden gemaakt zonder dat jullie opnieuw hoeven te trouwen. Dit gebeurt door gezamenlijk een verklaring van verzoening te laten inschrijven in hetzelfde huwelijksgoederenregister. Vanaf die inschrijving herleven alle rechtsgevolgen van het huwelijk, alsof er nooit een scheiding van tafel en bed heeft plaatsgevonden — met uitzondering van rechtshandelingen die tijdens de scheidingsperiode al zijn verricht, zoals de verdeling van bezittingen die al heeft plaatsgevonden.

Kan het later alsnog een volledige echtscheiding worden?

Ja, en dit kan op twee manieren, afhankelijk van of jullie het samen eens zijn.

• Gezamenlijk verzoek: zijn beide partners het eens dat de scheiding van tafel en bed alsnog moet worden omgezet in een volledige echtscheiding, dan kan dit direct, zonder wachttermijn
• Eenzijdig verzoek: wil slechts één partner de omzetting, dan geldt een wachttermijn van minimaal drie jaar vanaf het moment van inschrijving van de scheiding van tafel en bed
• Verkorte termijn: deze termijn van drie jaar kan door de rechter worden verkort tot minimaal één jaar, wanneer aantoonbaar is dat de andere partner zich voortdurend schuldig maakt aan ernstig kwetsend gedrag

Wat gebeurt er met eerder gemaakte afspraken bij omzetting?

Een prettig detail: bij de omzetting naar een volledige echtscheiding hoeven de afspraken uit het eerdere convenant meestal niet opnieuw te worden gemaakt. Deze blijven in beginsel gewoon gelden, tenzij de omstandigheden inmiddels wezenlijk zijn veranderd. Na de omzetting volgt, net als bij een reguliere scheiding, alsnog inschrijving in de registers van de burgerlijke stand bij de gemeente. Pas dan is het huwelijk definitief ontbonden en kun je, mocht je dat willen, hertrouwen. Zie ook onze pagina over de echtelijke woning en hypotheek bij scheiding voor wat er in de tussentijd al geregeld wordt.

Vrijblijvend kennismaken met Mediation Rivierenland

Benieuwd wat Mediation Rivierenland voor jullie kan betekenen? Op de pagina Mediation Rivierenland – kort en bondig lees je in het kort wie we zijn, wat mediation kost en hoe je vrijblijvend kennis kunt maken. Bellen kan ook direct: 06-57206964, of mail naar info@mediationrivierenland.nl.

Veelgestelde vragen